دستورالعمل اجرایی عمليات احداث خرما

 

 

 

مقدمه

خرما يكي از مقدس ترين و قديمي ترين درختان ميوه شناخته شده بـــراي انسان است پيدايش درختان خرما در جهان از دوران دوم زمين شناسي آغاز شده  اين گياه از نواحي جنوب غربي آسيا و بين النهرين منشاء گرفته و كشت آن در مناطق گرمســـير جهان رونق دارد ساختار مقاوم فيزيولوژيكـي اين گياه در برابر شوري، گرما و خشكـــــي محيط باعث سازگاري آن با مناطق ياد شده مي گردد.

 

كشورهاي توليدكننده محصول خرما در جهان:

     تعداد كشورهاي توليدكننده خرما در جهان در حدود 33 كشور است كه در اين ميان ايران به لحاظ توليد بعد از كشور مصر مقام دوم جهان و از نظر سطح زير كشت نيز در مقام اول جهان قرار دارد.

 

وضعيت توليد و سطح زيركشت و عملكرد ارقام مختلف خرما در ايران:

بر اساس  آخرين آمار رسمي (1387) اعلام شده توسط  دفتر آمار و فن آوري اطلاعات سطح زيركشت و توليد و عملكرد خرماي كشور به شرح ذيل مي باشد:

 

 

توليد :

 

ميزان خرماي توليد شده كشور در اين سال 1006406 تن ميباشد

 

 

 

سطح زيركشت:

     سطح زيركشت غيربارور وبارورنخيلات به ترتيب در حدود  39554  هكتار  و 204875هكتارگزارش شده است

 

عملكرد:

    ميانگين عملكرد خرما در كشور  نيز به ميزان 4912كيلوگرم در هكتار است

 

مناطق كشت نخيلات در ايران:

     استانهاي خوزستان، بوشهر، فارس، كرمان، هرمزگان و سيستان وبلوچستان مناطق عمده كاشت و توليد محصول خرما مي باشند. ساير استانها شامل استانهاي يزد، اصفهان، كرمانشاه، خراسان جنوبي، ايلام، سمنان وكهكيلويه و بويراحمد سطح كمتري از نخيلات را تشكيل مي دهند.

 

صادرات :

    طبق آمار سال 1388 به ميزان 87000 تن  وبه ارزش 9/88 ميليون دلار ميباشد.

 

ارقام :

عمده ارقام خرما شامل ارقام تر(مضافتي،خاصويي،خنيزي،برحي،كبكاب)وارقام خشك ونيمه خشك (پيارم،زاهدي،توري،مجول،ديري،شهابي)

 

1- مرحله کاشت:

 

1-1 پاجوش:

در گذشته هاي دور، درخت خرما را با کاشتن هسته زیاد می­کردند ولی چون این درخت دو پایه است قبل از گل دادن، نر و ماده درخت مشخص نمی­شد، به این ترتیب هزینه زیادی برای باغدار داشت و تعدادی درخت نر بدون استفاده روی دست او    می­ماند. در حالیکه برای هرصد درخت ماده 4 درخت نر کافی است[1] . به تدریج کاشت بذرکنار گذاشته شد و به جای آن کاشت پاجوش رواج یافت، و به این ترتیب به تعداد دلخواه پاجوش نر را ازدرخت نر و پاجوش ماده را ازدرخت ماده انتخاب می­کنند. پاجوش حاصل­رویش جوانه­ای است که در روی ساقه یا ریشه به وجود می­آید. به طور معمول پاجوش­های ریشه را برای کاشت انتخاب می­کنند. پاجوش­ها بعد از 3 سالگی برای کاشتن انتخاب می­شوند. برای جداکردن پاجوش از درخت، خاک اطراف آن را کنار  می­زنند، بعد با چند ضربه یک دیلم آهنی لبه تیز، آن را از درخت مادر جدا می­کنند.

 

 

2-1 کشت بافت:

می­توان قسمتی از بافت گیاهی جوان درخت خرما یا پاجوش آن را در محیط کشت مصنوعی در آزمایشگاه مجهز و استریل و با استفاده از مواد محرک پرورش داد. هم چنین ازدیاد بافت گیاهی یاد شده در لوله­های آزمایش امکان­پذیر است. این نهال­ها پس از انتقال به گلدان نیاز به یک سال مراقبت دارد پس از رشد نهال تا ارتفاع حدود 40 سانتی­متر گلدان را عوض می­کنند. این نهال به 3 سال مراقبت در منطقه و در شرایط محیطی نیمه بسته نیاز دارد، پس از آن برای کاشتن آماده می­شود. این گونه نهال­ها از بعضی جهات از جمله آلوده نبودن به ویروس نسبت به پاجوش رقم مشابه مزیت دارد و دیگر اینکه درختان حاصل از کشت بافت یک رقم از خرما، از نظر ژنتیکی کاملاً مشابه هستند، همچنین تمام خصوصیات آن­ها از جمله ویژگی­های میوه تشکیل شده نیز شبیه به یکدیگر است، این امر به ویژه برای صادرات بسیارمناسب است.

3-1آماده سازی زمین:

مدتی پیش از کاشتن نهال(پاجوش) زمین را شخم می­زنند، ردیف­های کاشت را روی زمین با خط­کشی معین می­کنند. سپس چاله­هایی به گودی یک تا 5/1 متر حفر می­کنند. برخی از نخل­کاران با کود حیوانی و خاک نیمی از چاله را پر می­کنند.

 

4-1 کاشت:

پاجوش را داخل چاله  می­گذارند و اطراف آن را با خاک می­پوشانند، به گونه­ای­که فاصله ریشه­ها از سطح خاک کمتر از 15 سانتی­متر و بیشتر از 50 سانتی­متر نباشد. بعد از کاشتن پاجوش، اطراف آن را با برگ خرما می­پوشانند تا مانع صدمه دیدن آن از تابش شدید آفتاب یا آسیب توسط حیوانات بشوند. فاصله درختان از یکدیگر معمولاً 8 تا 10 متر است و بستگی به این دارد که بخواهند بین درختان، گیاه یا درختی دیگر بکارند یا نه. اگر زیر درختان خرما درختان دیگری مثل مرکبات غرس شود لازم است فاصله­های زیادتری منظور شود.

 

2 مرحله داشت:

 

1-2  آبیاری:

نخلستان­ها را به روش­های گوناگون آبیاری می­کنند. در خوزستان و در منطقه خرمشهر و آبادان با استفاده از جذر و مد دریا، آبیاری به روش جوی و پشته­ای انجام می­شود. به این ترتیب که درخت خرما را کنار جوی می­کارند و هنگام مد رودخانه اروند، آب به نهرهایی[2] که به رودخانه وصل است وارد می­شود، سپس آب نهرها به داخل نخلستان­ها می­رود. در هنگام جذر و فروکش سطح آب رودخانه، آب نخلستان­ها به رودخانه باز می­گردد و به این ترتیب نخلستان­ها آبیاری می­شوند. در منطقه شادگان خوزستان با انشعاب از رودخانه جراحی به وسیله نهرهایی که طول برخی از آنها به 20 کیلومتر نیز می­رسد، نخلستان­ها را به شکل جوی و پشته­ای و کرتی آبیاری می­کنند. نهرهای اصلی به نهرهایی فرعی منشعب می­شوند. در بعضی مناطق یا نخل را داخل کرت می­کارند و آنرا به صورت غرقابی آبیاری می­کنند و یا به شکل جوی و پشته­ای. در برخی نواحی کم آب مانند بلوچستان خرما را روی مرز کرت­های بزرگ کاشته­اند و داخل کرت گندم یا برنج می­کارند. با آبیاری این زراعت­ها درختان­خرماهم آبیاری می­شوند. درمنطقه برازجان اطراف­نخلستان­ها دیواره­های خاکی بزرگی ایجاد می­کنندو در زمان پرآبی رودخانه­ها (زمستان) کرت­ها را از آب پر می­کنند و درتابستان و فصل کم­آبی3 تا 4 بار آبیاری می­کنند. درمیناب وحاجی­آباد بندرعباس درطول تابستان درخت خرمارا 2 تا 3 بارآبیاری می­کنند. اکنون چند سالی است که آبیاری قطره­ای نیز به شیوه­های پیشین آبیاری افزوده شده است.

 

 

 

 

2-2 کودپاشی:

 

1-2-2 کودحیوانی: آن دسته از بهره­برداران که دامدار هستند و کود حیوانی دارند هردو سال یک بار مقدار 10 تا 15 کیلوگرم کودحیوانی پای هر درخت خرما می­ریزند و آن را با بیل زیرخاک می­کنند. زمان کوددادن پاییز و پس از برداشت خرما تا اسفند ماه(زمان گرده افشانی) است. نخلدارانی که زیر درختان خرما محصول دیگری می­کارند حتماً به زمین کود می­دهند.

 

2-2-2کودشیمیایی: تا چند سال پیش استفاده از کودشیمیایی برای درخت خرما معمول نبوده است. اکنون برخی از کشاورزان به ویژه آنهایی که زیر درختان خود را به زراعت­های دیگری مانند کشت باقلا، غلات(گندم،برنج) اختصاص می­دهند، از کود شیمیایی استفاده می­کنند. میزان مصرف کود شیمیایی فسفات 100 تا 150 کیلوگرم در هکتار در فصل زمستان همراه با شخم است، کود اوره نیز به صورت سرک در بهار به مقدار 150 کیلوگرم در هکتار مصرف می­شود.

 

3-2 گرده افشانی:

گرده افشانی خرما یکی از حساس­ترین کارهای نخلداری است. عمل گرده­افشانی در نخل به دلیل اثرات دانه­گرده بر روی کیفیت میوه بسیار مهم و حساس است و به همین دلیل با دخالت انسان انجام می­شود.

برای انجام تلقیح، چند خوشه چه از گل­ نر مورد نظر را که با گل ماده همزمانی داشته باشد می­برند و داخل خوشه ماده می­گذارند و دور آن را می­بندند. برای هر 100 درخت ماده 5 تا 10 درخت نر منظور می­کنند. زمان گرده­افشانی با توجه به درجه حرارت و نوع خرما متفاوت است و از اسفند ماه تا اوایل اردیبهشت ماه نوسان دارد.

برخی کشورها که دارای نخلستان­های بزرگ هستند و کشت آنها براساس اصول درختکاری و با رعایت فاصله انجام شده است، گرده افشانی به صورت خشک و با استفاده از دستگاه­های مکانیکی انجام   می­شود.

نكات كليدي در مورد گرده افشاني خرما:

1.       گرده افشاني در ساعت 10 صبح لغايت 3 بعداظهر انجام شود.

2.       در صورتي كه بارندگي 3-2 روز بعد از گرده افشاني به وقوع پيوست گرده افشاني تكرار گردد.

3.       در روش مكانيكي گرده افشاني بايد حداقل دوبار و به فاصله 3-2 روز انجام شود.

4.       گرده افشاني مكانيكي به دليل مزاياي متعدد بر گرده افشاني سنتي ار جحيت دارد. بنابر اين توصيه مي شود از اين روش استفاده گردد.

5.       در نقاطي كه درجه حرارت در هنگام گرده افشاني پايين است از كيسه هاي كاغذ كرافت روي گل آذين هاي گرده افشاني شده استفاده شود و 10-8 روز بعد برداشته شوند.

6.       تنك اول ميوه خرما را مي توان با حذف يك سوم طول خوشه در ارقام با خوشك هاي بلند در هنگام گرده افشاني انجام داد.

7.       در گرده افشاني سنتي حتماً از كارگران ماهر استفاده شود.

8.       در گرده افشاني به روش مكانيكي استفاده از گرده خشك تازه (گرده خشك سالجاري) بر گرده خشك سال گذشته ار جحيت كامل دارد.

9.       شكاف خوردن گريبانه ماده علامت رسيدن آن و آمادگي جهت گرده افشاني است.

10.   هم زماني رسيدن گل هاي نخل خرماي نر و ماده به ويژه در هنگامي كه روش گرده افشاني سنتي مي باشد، بسيار مهم است.

11.   گرده افشاني در اكثريت ارقام 4-2 روز بعد از پس از باز شدن اسپات انجام شود.

12.   استفاده از گرده خشك در مواردي نظير سطح كاشت زياد و وجود ارقام مختلف با تاريخ گل دهي متفاوت ضروري است.

13.   بهترين روش نگهداري گرده خشك قراردادن آن درون ظروف سر بسته بدون هوا در مجاور كلريد كلسيم و درون يخچال با درجه حرارت 5-4 درجه سانتي گراد است.

14.   مناسب ترين نسبت اختلاط دانه گرده با آرد سبوس گندم و يا پودر تالك ميزان 20% دانه گرده و 80% مواد همراه است.

15.   ميزان گرده مصرفي براي هر خوشه يك گرم از مخلوط دانه گرده و مواد همراه با تركيب 20% دانه گرده و 80% مواد همراه است. به عبارت ديگر ميزان مصرف دانه گرده حدود 2/0گرم به ازاء هر خوشه است. ولي در روش سنتي ميزان گرده مصرفي حداقل يك گرم است.

16.   استفاده از دانه گرده خشك تازه مؤثرتر است.

17.   اختلاط دانه گرده سال قبل با دانه گرده سال جاري در مواردي كه ناچار به استفاده از دانه گرده سال قبل هستيم توصيه مي گردد.

 

4-2-2 نحوه نگهداری خوشه­های خرما:

پس از تشکیل میوه خرما برای جلوگیری از شکستن خوشه­هایی که وزنشان زیاد است آنها را از برگ­های بالایی خوشه رد کرده به برگ­های پایین خوشه تکیه       می­دهند.

برخی از نخل­داران برای نگهداری خرما از گزند حشرات و پرندگان خوشه­های خرما را داخل کیسه گونی یا سبدهای بافته شده از برگ خرما جا می­دهند. 

 

    

 

پوشش خوشه هاي خرما:

 

مهم ترين اهداف پوشش خوشه هاي خرما عبارتند از

1-       بهبود خواص كمي و كيفي ميوه ها.

2-       جلوگيري از خسارت پرندگان، زنبورها و آفات زيان آور به ميوه خرما.

3-       جلوگيري از خسارت باران و بادهاي گرم و سوزان.

4-       جلوگيري از آلودگي خوشه ها به گرد و غبار و كاهش بازار پسندي ميوه خرما.

5-       جلوگيري از آفتاب سوختگي و حفظ بهبود كيفيت و رنگ ميوه.

 

بهترين زمان جهت نصب پوشش ها روي خوشه هاي خرما در مرحله تبديل ميوه خرما به خارك (هنگام تغيير رنگ) مي باشد. بسته به اين كه هدف اصلي از به كار بردن پوشش خرما چه باشد و با در نظر گرفتن شرايط آب و هوايي (رطوبت، درجه حرارت) و نوع رقم خرما و موارد مصرف آن (خارك، رطب، خرماي رسيده)، هزينه تهيه پوشش و غيره، نوع پوشش مورد استفاده متفاوت خواهد بود. مهم ترين پوشش هاي مورد استفاده نخل كاران عبارتند از:

1.       پوشش حصيري ساخته شده از برگ هاي خرما كه اين نوع پوشش در استان سيستان و بلوچستان استفاده ميگردد.

2.       پوشش توري پارچه اي كه در اغلب نقاط استفاده مي شود.

3.       پوشش توري نايلوني.

4.       پوشش توري سيمي.

5.       پوشش كاغذ كرافت.

6.       پوشش پلاستيكي.

7.       پوشش گوني كنفي يا گوني پلاستيكي

 

2-2-5 شخم:  

 

در برخی مناطق بین درختان خرما درختان دیگری مانند مركبات می­­کارند. دربعضی از مناطق بین درختان خرما، به ویژه زمانی که به صورت کرتی کاشته می­شود، زراعت­هایی مانند سبزی، گوجه­فرنگی، بامیه، یونجه، برنج و باقلا می­کارند[3]  در این صورت هر ساله زمین نخلستان را شخم­ می­زنند در صورتی که بین درختان خرما محصولی کاشته نشود، در فصل تابستان برای جلوگیری از تبخیر آب و برای تهویه هوا و نیز از بین بردن علف­های هرز، زمین نخلستان را با بیل یا ترکتور شخم می­زنند.

 

 

3-2-6 هرس نخل خرما :

معمولاً پنج نوع هرس در نخل خرما متداول است:

1-هرس برگ 2-هرس دمبرگ 3-هرس خار 4-هرس دم خوشه ها پس از برداشت 5-حذف تنه جوش و پاجوش.

 

هرس برگ :

اهداف هرس برگ در نخل خرما

-         حذف برگهاي خشكيده و آويزان به درخت به منظور سهولت عمليات داشت و برداشت و بهبود تهويه در نخلستان.

-         حذف برگهاي آلوده به آفات و بيماري ها (برگ هاي آلوده به انواع شپشك ها و برگ هاي آلوده به انواع لكه برگي ها).

-         رعايت نسبت برگ به خوشه و توليد محصول با كميت و كيفيت مناسب.

-         سهولت در انجام عمليات گرده افشاني.

-         سهولت در انجام عمليات خم كردن خوشه ها به سمت پايين و آرايش و تنظيم خوشه ها روي نخل خرما.

-         ايجاد تعادل بين اندام هاي رويشي و زايشي گياه.

-         جلوگيري از پوسيدگي تدريجي تنه نخل.

 

زمان هرس برگ :

-         هرس پس از برداشت محصول: در اين مرحله برگ هاي خشكيده و برگ هاي آلوده به آفات و بيماري هاي نخل حذف مي شوند.

-         در زمان گرده افشاني: اين كار به منظور سهولت در گرده افشاني انجام مي شود.

-         در زمان تنظيم و آرايش خوشه ها (8-6 هفته پس از گرده افشاني): اين نوع هرس به منظور رعايت نسبت مناسب بين برگ و خوشه و ايجاد فضاي مناسب زير خوشه ها جهت آرايش خوشه ها و همچنين سهولت درعمليات پوشش خوشه ها و برداشت آنها صورت مي گيرد.

 

هرس دمبرگ (تكريب) :

در نخلستان هاي تجاري حذف برگ ها در دو مرحله صورت مي گيرد. در مرحله اول كه بخش اعظم برگ ها در آن حذف مي گردند شامل بريدن بخش كاملاً خشك و پلاسيده برگ ها مي شود (هرس). در اين مرحله به فاصله تقريبي 40-30 سانتي متر از محل اتصال برگ به تنه اقدام به بريدن برگ ها مي شود و حذف انتهاي دمبرگ ها (كرب ها) در مرحله دوم صورت مي پذيرد.

در مرحله دوم هرس (تكريب) كه معمولاً هر 3-2 سال يكبار انجام         مي شود بخش باقيمانده از دمبرگ ها در فصل مناسب آن كه معمولاً در فصل پاييز و پس از اولين بارندگي است بريده شده و حذف مي گردد. بارش باران باعث نرم شدن بافت هاي دمبرگ ها شده و عمل برش را تسهيل مي نمايد.

 

فوايد تكريب :

-         حذف كرب ها عملاً باعث حذف محل تجمع آفات و بيماري ها مي گردد. زيرا بسياري از حشرات و كنه هاي زيان آور لابلاي الياف دمبرگ ها زندگي مي گذرانند.

-         جلوگيري از حمله موريانه به تنه.

-         جلوگيري از پوسيده شدن تنه نخل.

-         سهولت صعود از نخل جهت انجام عمليات به باغي از قبيل گرده افشاني، تكريب، هرس، تنك كردن، برداشت و ....

-         كاهش ميزان تجمع رطوبت در اطراف تنه.

-         زيبا سازي تنه نخل به ويژه در نخل هايي كه كاربرد زينتي دارند.

 

روش هاي تكريب :

-         عمليات حذف انتهاي دمبرگ ها در مناطق مختلف خرما خيز كشور به روش هاي متفاوتي انجام مي شود. رايج ترين روش هاي تكريب، روش هاي دستي است كه با استفاده از عكفه، اره و يا تبر انجام مي شود.

-         تكريب با تبر نياز به مهارت و دقت فراوان و هم چنين قدرت كافي جهت ضربه زدن دارد.

-         خطر آسيب رساني به تنه ها و فيبرهاي سيستم آوندي در اين روش بسيار زياد است و از اين جهت دقت فراواني بايد مبذول گردد.

-         لبه تبر به طور مداوم نيازمند تيز كردن مي باشد و عمل تيز كردن آن مشكل تر از اره و عكفه است.

 

هرس خار :

معمولاً در همه ارقام خرما در قسمت قاعده دمبرگ و در دو طرف آن تعدادي خار وجود دارد. تعداد اين خارها در ارقام مختلف متفاوت و بين  60-10 عدد متغير است. از آنجايي كه صعود از درخت خرما جهت انجام كارهايي نظير گرده افشاني، تنك خوشه، تنظيم و آرايش خوشه ها و برداشت محصول امري اجتناب ناپذير است، وجود اين خارها عامل مزاحم محسوب شده و در صورت عدم حذف اين خارها از 25-20 برگ پايين تاج درخت امكان آسيب رسيدن به فرد صعود كننده زياد است و در خيلي از موارد بدون حذف اين خارها انجام موارد ذكر شده غير عملي خواهد بود. لذا لازم است قبل از گرده افشاني يا در هنگام گرده افشاني نسبت به حذف اين خارها اقدام گردد. نخل كاران جهت حذف اين خارها از وسيله اي به نام خارزن دستي استفاده مي كنند. در هنگام استفاده از اين وسيله، جهت حركت آن از سمت قسمت ته دمبرگ به سمت نوك دمبرگ تا محلي كه خار وجود دارد مي باشد. اخيراً در مؤسسه تحقيقات خرما و ميوه هاي گرمسيري دستگاه خارزني خرما طراحي و ساخته شده است كه جهت هرس نخل هاي جوان و كم ارتفاع مناسب به نظر مي رسد.

 

هرس دم خوشه پس از برداشت :

بعد از اتمام عمليات برداشت در نخلستان در اولين فرصت بايد اقدام به حذف دم خوشه هاي باقي مانده روي نخل خرما نمود. اين كار هم بايد در ارقام ماده و هم در ارقام نر صورت گيرد. زيرا كه در خيلي از موارد اين دم خوشه ها مي توانند عامل بقا و انتشار بيماري هاي قارچي در نخلستان باشند. اين مسئله بويژه در مناطقي مثل خوزستان كه بيماري خامج يا پوسيدگي گل آذرين خرما مسئله ساز است اهميت زيادي دارد.

 

 

حذف پاجوش و تنه جوش :

معمولاً در سنين جواني نخل (تا 20 سال اول پس از كاشت) تعدادي پاجوش (معمولاً 15-6 عدد) پاي هر درخت توليد مي شود. در حال حاضر متداولترين روش تكثير نخل خرما استفاده از پاجوش است. ضمن اين كه فروش پاجوش يكي از منابع درآمد نخل كاران مي باشد. اما نكته مهم اين است كه نگهداري تعداد زيادي پاجوش روي درخت و براي مدت طولاني علاوه بر ايجاد مشكلات مرحله داشت محصول باعث ضعف درخت و كاهش عملكرد آن مي گردد.

طبق بررسي هاي بعمل آمده حداكثر 5-4 پاجوش پاي هر درخت بايد نگهداري و بقيه حذف شوند. بنابراين لازم است هر سال تعدادي از پاجوش ها از درخت جدا شوند. ضمناً در مواردي كه روي تنه هاي نخل ساقه جوش وجود داشته باشد بايد نسبت به حذف آنها اقدام گردد.

 

5- تنك ميوه خرما :

به طور كلي دلايل اصلي تنك كردن ميوه خرما عبارتند از :

-         افزايش مرغوبيت و بازار پسندي محصول.

-         افزايش اندازه ميوه.

-         جلوگيري از سال آوري و تنظيم ميوه دهي مناسب ساليانه.

-         كاهش ريزش محصول.

-         كاهش پديده ترشيدگي ميوه به ويژه در مناطق مرطوب، با افزايش امكان تهويه بيشتر درون خوشه ها.

-         كاهش فشردگي ميوه ها در  خوشه و در نتيجه كاهش ميزان ساييدگي و بد شكلي آنها.

-         افزايش سرعت رسيدگي ميوه ها و بهبود رنگ گيري آنها.

-         كاهش خسارت عارضه پژمردگي و خشكيدگي خوشه خرما.

 

روش هاي تنك كردن خرما :

1.    كاهش تعداد خوشه ها

2.    تنك كردن خوشه ها

3.   تنك كردن با استفاده از مواد شيميايي

 

 

1.كاهش تعداد خوشه ها :

روش ستني و متداول تنك كردن در مناطق خرما خيز دنياي جديد و قديم، قطع كامل تعدادي از خوشه ها است. اين روش بر اساس نسبت برگ به خوشه انجام مي شود.

مناسبترين نسبت برگ به خوشه براي اكثريت ارقام خرما 10 برگ به يك خوشه مي باشد. در كاهش تعداد خوشه ها رعايت دو نكته ضروري است:

  1. حذف خوشه هاي ضعيف و تلقيح نشده.
  2. رعايت تعادل خوشه ها روي درخت.

در شرايط ايران معمولاً نخل كاران، تمام خوشه هاي ظاهر شده در دو سال اول را به منظور تقويت درخت حذف مي كنند و در سال سوم تعداد محدودي خوشه (3-2) خوشه نگهداري مي كنند و به تدريج با افزايش سن درختان تعداد خوشه ها افزايش مي يابد تا اينكه نهايتاً روي هر درخت 12-10 خوشه نگهداري  مي كنند..

 

 مديريت مبارزه با آفات وبيماريهاي مهم خرما:

 

زنجرك خرما يكي از آفات زيان آور مناطق خرما خيز كشور مي باشد. حشرات بال دار و پوره هاي آن بوسيله خرطوم خود شيره برگ ها و مواد سبزينه را مكيده و فضولات شيرين و چسبناكي از خود در بالا و زير برگ ترشح مي كنند و در نتيجه ميوه هاي خرما ريخته و آنچه مي ماند نامرغوب و لاغر و غير قابل مصرف مي شود. بر اثر حمله آفت تمام اعضاي فوقاني درخت چسبناك مي گردند و به همين مناسبت اين آفت را در جنوب كشور شيره يا عسلك خرما مي گويند.

خروج پوره هاي نسل تابستانه زنجرك از اوسط تيرماه تا اواسط شهريور ماه ادامه مي يابد. نشو و نماي پوره هاي نسل تابستانه زنجرك از اواسط تير ماه با باز شدن تخم ها آغاز و تا اواخر مهر ماه به طول مي انجامد. زنجرك هاي بالغ نسل دوم يا تابستانه پس از جفتگيري تخم ريزي مي نمايند. تخم گذاري زنجرك هاي ماده از شهريور ماه تا اواخر مهر ماه ادامه پيدا مي كند.

اين تخم ها نسل زمستانه را توليد خواهد كرد و فصل زمستان را به حال تخم در داخل برگ ها باقي مي مانند. در اواخر اسفند پوره هاي زمستانه ظاهر مي شوند. به طور كلي در مناطق خرما خيز كشور دوره كامل نشو و نماي زنجرك از بدو تخم گذاري الي مرگ آن در نسل زمستانه حدود 270-255 روز و در نسل تابستانه حدود 118-105 روز طول مي كشد.

 

روش هاي كنترل :

 

مبارزه شيميايي:

مناسب ترين زمان سم پاشي موقعي است كه 40-30 درصد (بسته به نوع منطقه و شدت آلودگي تخم روي برگ ها) تخم ها تفريغ شده باشند. سم پاشي نوبت اول يك هفته الي ده روز پس از گرده افشاني درختان خرما و سم پاشي دوم پس از برداشت محصول خرما توصيه مي شود. مهم ترين سمومي كه در شرايط فعلي مي توان به كاربرد عبارتند از:

ديازينون 60% به نسبت 2-5/1 در هزار مخلوط در آب.

اكتليك اموسيون 50% به نسبت دو در هزار مخلوط در آب.

اخيراً استفاده از حشره كش رلدان (40%  EC) به غلظت 2 در هزار جهت مبارزه با زنجرك خرما توصيه شده است.

 

 

 

كرم ميوه خوار خرما :

 

مشخصات ظاهري:

حشره بالغ پروانه اي به رنگ خاكستري مايل به سفيد با پولك هاي نقره اي است و در سطح بدن نقطه هاي كوچك قهوه اي دارد. شاخك ها نخ مانند و عرض بدن با بال هاي باز 13-11 و طول آن 8-6 ميلي متر مي باشد. تخم كروي شكل به قطر يك ميلي متر و به رنگ سفيد شيري مي باشد. لارو آفت به رنگ سفيد مايل به زرد، كمي صاف و براق و به طول 12-10 ميلي متر است. شفيره بيضي شكل و دو سر آن كشيده، به رنگ زرد و طول 15 ميلي متر است.

 

روش هاي كنترل :

الف) مبارزه بيولوژيك :

در مناطق خرما خيز ايران چهار نوع زنبور پارازيتوييد وجود دارند كه از لاروهاي ميوه خوار خرما تغذيه مي نمايند.

 

ب) مبارزه مكانيكي :

1. پوششانيدن خوشه ها پس از گرده افشاني با كاغذهاي مخصوص، پارچه و يا الياف خرما و باز كردن آن پس از 30 الي 45 روز به صورتي كه در بعضي مناطق سيستان و بلوچستان متداول است تا حدود زيادي از شدت خسارت آفت مي كاهد. زيرا در اين مدت حشره بالغ نمي تواند روي خوشه و ميوه هاي خرما تخم ريزي نمايد و در نتيجه ميوه هاي خرما از ريزش و آسيب ديدگي محفوظ مي مانند.

 

 

ج) مبارزه زراعي و مكانيكي :

جمع آوري و انهدام ميوه هاي آلوده، انجام عمل هرس دمبرگ و حذف الياف اطراف تنه (پناهگاه زمستانگذراني لارو) مي تواند در كاهش آلودگي مؤثر باشد.

 

سموم توصيه شده براي مبارزه باآفت عبارتند از :

-ديازينون به نسبت 2 در هزار .

-اكتيليك (پيريميفوس متيل) امولسيون50% به نسبت دو در هزار مخلوط با آب .

در نخلستان هايي كه زنجرك خرما و كرم ميوه خوار به صورت توأم وجود دارند كاربرد يكي از سموم بالا هر دو آفت را كنترل مي كند.

 

كرم گرده خوار خرما  :

اين آفت در تمام مناطق خرما خيز كشور وجود دارد. خسارت آفت از هنگام تركيدن غلاف هاي خرما شروع مي شود. لاروهاي جوان در بهار از گرده هاي خرما تغذيه كرده و سبب مي شود خوشه ها شكل اصلي خود را از دست داده و با وجود بودن رطوبت در بهار و حمله قارچ ها و باكتري ها خوشه هاي آفت زده سياه شوند.

 

مبارزه :

آفت گرده خوار خرما نياز به مبارزه جداگانه ندارد. در مناطقي كه با لاروهاي ميوه خوار و زنجرك خرما مبارزه مي شود اين آفت نيز كنترل مي گردد.

 

 

بيماري ها :

 

بيماري پوسيدگي گل آذين خرما : 

بيماري پوسيدگي گل آذين خرما (خامج) از مهم ترين بيماري هاي نخلستان هاي كشورهاي اطراف خليج فارس از جمله ايران است. اولين علائم آلودگي در هنگام ظهور اسپات يعني اواخر زمستان و يا اوايل بهار به صورت لكه هاي قهوه اي كمرنگ ديده مي شود. بيماري ابتدا از قسمت انتهايي غلاف كه نرم تر است. شروع شده و سپس به قسمت هاي ديگر غلاف گسترش مي يابد.

گسترش بيماري بستگي زياد به شرايط آب و هوايي دارد. در صورتي كه آب و هواي منطقه براي رشد سريع گل آذين مناسب باشد، اسپات ها زودتر توسعه يافته و باز مي شوند و در نتيجه قسمت هاي آلوده در برابر هواي خشك قرار گرفته و آلودگي در بين بافت هاي عميق تر اسپات ها، گسترش نخواهد يافت. بنابراين تأخير در رشد سريع و مداوم اسپات ها، زمان توقف آنها بين قاعده آلوده برگ ها را بيشتر و در نتيجه احتمال نفوذ قارچ در ميان بافت هاي اسپات و رسيدن به گل را افزايش مي دهد. 

 

عارضه خشكيدگي خوشه خرما  :

 

علائم عارضه :

عارضه در مرحله تبديل خلال به رطب ظاهر مي شود. پژمردگي ناگهاني ميوه ها طي دو الي سه روز و در ادامه، خشكيدن خوشه ها طي يك الي دو هفته از مهم ترين علائم عارضه مي باشد. در برخي ارقام (مضافتي) نوارهاي قهو ه اي رنگ در بالا (غالباً) و يا زير محور اصلي خوشه ها ديده مي شود.

 

عامل عارضه  :

1.       عوامل آب و هوايي به ويژه دو فاكتور دماي بالا و رطوبت نسبي پايين نقش اصلي را در بروز و تشديد عارضه ايفا مي كنند. وزش بادهاي گرم و خشك نيز در تشديد عارضه بسيار مؤثر مي باشد. در رقم مضافتي عارضه معمولاً در شرايط دمايي بالاتر از 43 درجه سانتي گراد و رطوبت نسبي كمتر از 25% بوقوع مي پيوندد.

2.       چندين گونه قارچ بيماري زا از خوشه هاي مبتلا به عارضه جداسازي و گزارش شده اند ولي در آزمون هاي بيماري زا هيچ كدام موفق به ايجاد علائم عارضه نشده اند. در بين قارچ هاي جدا شده فقط قارچ                           به عنوان يك عامل ثانويه زنده تحت تنش هاي خشكي و گرمايي باعث تشديد عارضه شده است.

 

راهكارهاي كاهش خسارت عارضه  :

1.       آبياري نخلستانهاي آلوده به عارضه با دور 7-4 روز يكبار بر حسب شرايط منطقه و بافت خاك به ويژه در طول دوره بحران ايجاد عارضه (در خا ك هاي با بافت سبك آبياري 4 روز يكبار و خاك هاي با بافت سنگين 7 روز يكبار).

2.       پوشش خوشه ها با سبد حصيري در ابتداي مرحله خارك (تغيير رنگ ميوه ها) كه علاوه بر كاهش خسارت عارضه باعث بهبود خواص ميوه گرديده است.

3.       حذف يك سوم نوك خوشه ها در مرحله گرده افشاني كه علاوه بر كاهش خسارت عارضه باعث بهبود خواص كمي و كيفي  و بازار پسندي ميوه ها مي گردد.

4.       تنظيم نسبت برگ به خوشه به نسبت 10 به 1، 8-6 هفته بعد از گرده افشاني.

5.       آرايش مناسب خوشه 8-6 هفته بعد از گرده افشاني.

6.       ميانه كاري با محصولاتي نظير يونجه، شبدر و سورگوم در كاهش  خسارت عارضه بسيار مؤثر مي باشد.

7.       محلول پاشي با كود سولفات پتاسيم خالص (K2SO4) به نسبت 5 در هزار به ترتيب 2، 6، 10 و 15 هفته بعد از گرده افشاني تؤام با تغذيه بهينه درختان خرما با كودهاي پر مصرف (ازت، فسفر، پتاس) و كم مصرف (آهن، روي، مس، منگنز و ....) بر اساس آزمون خاك و به روش چالكود در كاهش خسارت عارضه بسيار مؤثر مي باشد.

8.       احداث بادشكن در حاشيه باغ هاي جديد الاحداث.

9.       مبارزه به موقع با آفات زيان آور به ميوه و خوشه هاي خرما شامل كنه تارتن خرما، سوسك شاخ دار، زنجرك خرما و كرم ميوه خوار

10.   به كارگيري راهكارهاي فوق به صورت تلفيقي، در قالب طرح پايلوت بررسي نقش عوامل به زراعي در كاهش خسارت عارضه پژمردگي و خشكيدگي خوشه هاي خرما، در منطقه جيرفت توانسته است خسارت عارضه را از 50% در تيمار شاهد به زير 5 درصد در تيمارهاي تلفيقي عوامل به باغي كاهش دهد.


 

[1] - علاوه بر این خرمای حاصل از کاشت بذر، مرغوبیت خرمای پایه مادری را ندارد.

[2] - برخی از این نهرها، نخلستان­های یک آبادی را آبیاری می­کنند و آن آبادی نام همان نهر را برخود دارد.

[3]-  در این صورت فاصله­ نخل­ها از یکدیگر زیاد است.

 

Home
Up
محصولات
لينكهاي مفيد
وبلاگ آسيا كود
تماس با ما
طریقه کار با ما


Home | محصولات | مقالات | لينكهاي مفيد | وبلاگ آسيا كود | تماس با ما | طریقه کار با ما

Designed by:mehinifar@gmail.com